T08. Nieograniczoność zbioru $\mathbb{N}$ w $\mathbb{R}$

Twierdzenie

Zbiór liczb naturalnych $\mathbb{N}$ nie jest ograniczony z góry w $\mathbb{R}$, tzn.: \[ \forall\, M \in \mathbb{R} \;\; \exists\, n \in \mathbb{N}\colon \;\; n \gt M. \]

Innymi słowy: nie istnieje liczba rzeczywista, która byłaby większa od wszystkich liczb naturalnych.

Intuicja

Twierdzenie mówi, że „licząc $1, 2, 3, \ldots$" możemy przekroczyć dowolną, nawet bardzo dużą barierę $M$. Choć wydaje się to oczywiste, wymaga dowodu — jest to konsekwencja aksjomatu kresu górnego (zupełności $\mathbb{R}$).

Dowód (nie wprost, z aksjomatu kresu górnego)

Założenie nie wprost

Przypuśćmy, że $\mathbb{N}$ jest ograniczony z góry w $\mathbb{R}$, tzn. istnieje $M \in \mathbb{R}$ takie, że $n \leq M$ dla każdego $n \in \mathbb{N}$.

Krok 1: Istnienie kresu górnego

Zbiór $\mathbb{N}$ jest niepusty ($1 \in \mathbb{N}$) i — z założenia — ograniczony z góry. Z aksjomatu kresu górnego (temat 6) istnieje kres górny: \[ s = \sup \mathbb{N} \in \mathbb{R}. \]

Krok 2: Analiza $s - 1$

Ponieważ $s = \sup \mathbb{N}$, liczba $s - 1$ nie jest ograniczeniem górnym $\mathbb{N}$ (bo $s$ jest najmniejszym ograniczeniem górnym). Zatem istnieje $n_0 \in \mathbb{N}$ takie, że: \[ n_0 \gt s - 1. \]

Krok 3: Sprzeczność

Z $n_0 \gt s - 1$ wynika $n_0 + 1 \gt s$. Ale $n_0 + 1 \in \mathbb{N}$ (bo $\mathbb{N}$ jest zamknięty na dodawanie jedynki), więc istnieje element $\mathbb{N}$ większy od $s = \sup\mathbb{N}$.

To jest sprzeczność z definicją kresu górnego ($s$ miał być ograniczeniem górnym $\mathbb{N}$, a $n_0 + 1 \in \mathbb{N}$ i $n_0 + 1 \gt s$).

Wniosek

Założenie, że $\mathbb{N}$ jest ograniczony z góry, prowadzi do sprzeczności. Zatem $\mathbb{N}$ nie jest ograniczony z góry w $\mathbb{R}$. $\square$

Równoważne sformułowania

Następujące warunki są równoważne:

  1. $\mathbb{N}$ nie jest ograniczony z góry w $\mathbb{R}$.
  2. $\forall\, M \in \mathbb{R} \;\; \exists\, n \in \mathbb{N}\colon \; n \gt M$.
  3. $\sup \mathbb{N}$ nie istnieje (w $\mathbb{R}$), tzn. $\sup \mathbb{N} = +\infty$.
  4. $\lim\limits_{n \to \infty} n = +\infty$.

Wniosek 1: Własność archimedesowska

Dla każdych $a, b \in \mathbb{R}$ z $a \gt 0$ istnieje $n \in \mathbb{N}$ takie, że: \[ na \gt b. \]

Dowód

Z nieograniczoności $\mathbb{N}$ istnieje $n \in \mathbb{N}$ z $n \gt \frac{b}{a}$ (bo $\frac{b}{a} \in \mathbb{R}$). Mnożąc przez $a \gt 0$: $na \gt b$. $\square$

Szczegółowe omówienie zasady Archimedesa — temat 9.

Wniosek 2: $\frac{1}{n} \to 0$

Dla każdego $\varepsilon \gt 0$ istnieje $n \in \mathbb{N}$ takie, że $\frac{1}{n} \lt \varepsilon$.

Dowód

Z nieograniczoności $\mathbb{N}$ istnieje $n \in \mathbb{N}$ z $n \gt \frac{1}{\varepsilon}$. Ponieważ $n \gt 0$, odwracając: $\frac{1}{n} \lt \varepsilon$. $\square$

Ten wniosek jest fundamentalny — używamy go w niemal każdym dowodzie $\varepsilon$-$N$ dotyczącym granic ciągów.

Wniosek 3: Nieograniczoność $\mathbb{Z}$ z dołu

Zbiór $\mathbb{Z}$ nie jest ograniczony z dołu w $\mathbb{R}$: \[ \forall\, M \in \mathbb{R} \;\; \exists\, k \in \mathbb{Z}\colon \;\; k \lt M. \]

Dowód

Z nieograniczoności $\mathbb{N}$ istnieje $n \in \mathbb{N}$ z $n \gt -M$, czyli $-n \lt M$. Ponieważ $-n \in \mathbb{Z}$, mamy $k = -n$. $\square$

Uwagi

Przykład zastosowania

Dowód, że $\lim\limits_{n \to \infty} \frac{1}{n} = 0$

Niech $\varepsilon \gt 0$. Z nieograniczoności $\mathbb{N}$ istnieje $N \in \mathbb{N}$ takie, że $N \gt \frac{1}{\varepsilon}$. Dla $n \gt N$: \[ \left|\frac{1}{n} - 0\right| = \frac{1}{n} \lt \frac{1}{N} \lt \varepsilon. \] Zatem $\frac{1}{n} \to 0$. $\checkmark$

Podsumowanie